ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಚಕ್ರಗಳು (Energy Centers) ಇವೆ. ಇವು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಭಾವನೆಗಳ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ಯಾನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಹಾಗೂ ಯೋಗಾಸನಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಗ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
1. ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರ (Root Chakra)
ಸ್ಥಳ: ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಕೆಳಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ಕೆಂಪು
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ವೃಕ್ಷಾಸನ (Tree Pose)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಭದ್ರತೆಯ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ ಚಕ್ರ (Sacral Chakra)
ಸ್ಥಳ: ನಾಭಿಯ ಕೆಳಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ಕಿತ್ತಳೆ
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಬದ್ಧಕೋಣಾಸನ (Butterfly Pose)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಭಾವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.
3. ಮಣಿಪೂರ ಚಕ್ರ (Solar Plexus Chakra)
ಸ್ಥಳ: ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ಹಳದಿ
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಧನುರಾಸನ (Bow Pose)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
4. ಅನಾಹತ ಚಕ್ರ (Heart Chakra)
ಸ್ಥಳ: ಎದೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ಹಸಿರು
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಭುಜಂಗಾಸನ ಅಥವಾ ಉಷ್ಟ್ರಾಸನ
ಪ್ರಯೋಜನ: ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
5. ವಿಶುದ್ಧ ಚಕ್ರ (Throat Chakra)
ಸ್ಥಳ: ಗಂಟಲು
ಬಣ್ಣ: ಆಕಾಶ ನೀಲಿ
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಭುಜಂಗಾಸನ (Cobra Pose)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂವಹನ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಆಜ್ಞಾ ಚಕ್ರ (Third Eye Chakra)
ಸ್ಥಳ: ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ಇಂಡಿಗೊ (ಗಾಢ ನೀಲಿ)
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಬಾಲಾಸನ (Child's Pose)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರ (Crown Chakra)
ಸ್ಥಳ: ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ
ಬಣ್ಣ: ನೇರಳೆ ಅಥವಾ ಬಿಳಿ
ಸಂಬಂಧಿತ ಯೋಗಾಸನ: ಶೀರ್ಷಾಸನ (Headstand)
ಪ್ರಯೋಜನ: ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರಿವು, ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಯೋಗ ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಗಮನಿಸಿ
ಚಕ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು "ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ" ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ, ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಒತ್ತಡ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಗೆ ಸಹಾಯಕವೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನಾ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.
"ಆರೋಗ್ಯಕರ ದೇಹ, ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನಯುತ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ."